Malta

W 60 r. n.e. statek wiozący więźnia Pawła z Tarsu do Rzymu rozbił się u wybrzeży Malty (Dzieje Apostolskie 28). Paweł spędził tu 3 miesiące i wedle tradycji nawrócił wyspę na chrześcijaństwo. Wrak lokalizowano w Zatoce Św. Pawła — każdego 10 lutego Malta świętuje "Rozbitek Św. Pawła" (il-Nawfraġju) jako święto państwowe.

Malta to jedyne państwo na świecie, które otrzymało Krzyż Jerzego — najwyższe brytyjskie odznaczenie cywilne za odwagę. Król Jerzy VI nadał go w 1942 roku za heroizm podczas 3000+ bombardowań Osi. Krzyż jest umieszczony w lewym górnym rogu flagi Malty — jedyny taki przypadek na świecie.

Maltański to jedyny język semicki pisany alfabetem łacińskim i jedyny język semicki będący językiem urzędowym UE. Rdzeń arabski (~60%) z masywnym nalotem sycylijskim, włoskim i angielskim. "Bonġu" = dzień dobry (z wł. buongiorno). Litera "ħ" to bezdźwięczne gardłowe "h" — nie istnieje w żadnym innym europejskim języku.

Malta ma 1672 osób/km² — więcej niż Monako, jeśli liczyć tylko kraj UE. Na 316 km² żyje ponad 530 000 ludzi. Dla porównania: Warszawa ma 3500 os./km², ale to miasto — Malta to CAŁY KRAJ o takiej gęstości. Mimo to, na południu wyspy (Dingli, Żurrieq) znajdziesz puste klify na kilometry.

"Jeden na każdy dzień roku" — popularne maltańskie powiedzenie. W rzeczywistości na Malcie jest ponad 360 kościołów i kaplic na 316 km². Każda wioska ma przynajmniej jeden, a Victoria na Gozo aż 15. Festa (święto patrona) to najważniejsze wydarzenie roku w każdej miejscowości — z fajerwerkami, marszami i iluminacjami.

Pod Vallettą biegnie sieć podziemnych tuneli z czasów rycerzy — łączących forty, magazyny amunicji i szpitale. Podczas WWII rozbudowano je jako schrony przeciwlotnicze (Lascaris War Rooms, teraz muzeum). Szacuje się, że znanych jest tylko 60% systemu tuneli — reszta czeka na odkrycie.

Od 1925 roku na Malcie nakręcono ponad 120 filmów i seriali. Mediterranean Film Studios w Kalkarze ma największy na świecie odkryty zbiornik filmowy (110×73m). Fort Ricasoli "grał" Rzym, Troja, Babilon, Bengazi i Westeros. Malta jest 2. po Londynie lokalizacją filmową w Europie pod względem liczby wielkich produkcji.

Hipogeum Ħal Saflieni to jedyna prehistoryczna podziemna świątynia na świecie (3300–3000 p.n.e.). UNESCO ograniczyło wejście do 80 osób dziennie — wilgotność z oddechu turystów zagraża 5000-letnim malowidłom. Bilety (40 EUR) wyprzedają się na 2–3 tygodnie do przodu. Akustyka "Sali Wyroczni" wzmacnia bas głosu ludzkiego do 110 Hz.

Malta jeździ po lewej stronie — dziedzictwo 164 lat rządów brytyjskich (1800–1964). Jedyny kraj w Europie kontynentalnej/śródziemnomorskiej (poza Cyprem i UK) z ruchem lewostronnym. Kierownica po prawej, ronda zgodnie z ruchem wskazówek zegara — turystom zajmuje 2 dni przyzwyczajenie się.

W 1565 roku 40 000 żołnierzy osmańskich zaatakowało Maltę bronioną przez zaledwie ~700 rycerzy i 8000 maltańskich milicjantów. Oblężenie trwało 4 miesiące. Fort St. Elmo padł po 31 dniach — zginęło 1500 obrońców, ale kosztowało to Osmanów 8000 ludzi. Voltaire pisał: "nic bardziej znanego niż Oblężenie Malty."